Karanlıktan Korkan Çocuk İçin Ne Yapmalı? Gece Korkusuna Adım Adım

Işıklar söndü, kapı aralık kaldı ve birkaç dakika sonra küçük bir ses geldi: "Anne, odamda bir şey var." Belki sandalyedeki kıyafet yığını karanlıkta başka bir şeye benziyor, belki perdenin gölgesi kıpırdıyor, belki de karanlığın kendisi korkutucu. Karanlıktan korkan çocuk birçok evde bir dönem yaşanan, çoğu zaman da büyüyen hayal gücüyle birlikte gelen bir durum.

Bu yazıda karanlıktan korkan çocuk için ne yapmalı sorusunu adım adım cevapladık: çocuklar neden karanlıktan korkar, bu korku hangi yaşlarda sık görülür, evde deneyebileceğiniz 10 adım neler, hangi tepkiler korkuyu büyütür ve ne zaman destek almak gerekir. Amaç korkuyu bir gecede silmek değil; çocuğun korktuğunda ne yapabileceğini bilmesi.

Çocuklar neden karanlıktan korkar?

Karanlıktan korkmak, çocuğunuzun ya da sizin bir şeyi yanlış yaptığınızı göstermez. Çoğu zaman hayal gücünün hızla büyüdüğü bir dönemin parçasıdır: Çocuk artık zihninde olmayan şeyleri canlandırabiliyor ama hayal ile gerçeği her zaman kolayca ayıramıyor. Gündüz sıradan olan oda, karanlıkta bu hayal gücüne bol malzeme veriyor.

• Gölgeler ve şekiller: Dolabın kenarı, kapıya asılı çanta ya da perdenin kıvrımı karanlıkta başka bir şeye benzeyebilir.
• Gece sesleri: Gündüz fark edilmeyen su borusu sesi, rüzgârın uğultusu ya da apartman kapısının kapanışı gece sessizliğinde büyür.
• Sizden ayrılmak: Gece, çocuğun sizden en uzun ayrı kaldığı zaman; yatma saati de bu ayrılığın başladığı an. Bazen karanlık korkusunun arkasında ayrılmanın zorluğu da vardır.
• Gün içinde görülen ve duyulanlar: Korkutucu bir çizgi film sahnesi, büyük bir kuzenin anlattığı hikâye ya da yetişkinlerin konuştuğu bir haber gece akla gelebilir.
• Değişiklikler: Taşınma, yeni bir oda, yeni bir kardeş ya da okula başlamak gece daha belirgin hissedilebilir. Bu dönemleri kardeş kıskançlığı ve okula başlama kaygısı yazılarımızda ayrıca ele aldık.

Karanlık korkusu hangi yaşlarda sık görülür?

Karanlık korkusu birçok çocukta okul öncesi yıllarda, hayal gücünün en hareketli olduğu dönemde belirginleşir. Bazı çocuklarda ilkokulda da sürer; bazen de hiç korkmayan bir çocuk, taşınma ya da korkutucu bir film gibi bir olaydan sonra karanlıktan korkmaya başlar. Kısacası yaş tek başına bir ölçü değil; çocuktan çocuğa değişir.

Büyük çocuklarda korku daha az görünür olabilir. Çocuk "Korkuyorum" demek yerine uyumayı geciktirir, kapıyı açık bırakmak ister ya da kardeşinin yatağına gider. Bu da aynı duygunun başka bir biçimi; onu da aynı ciddiyetle karşılayın.

Karanlıktan korkan çocuk için ne yapmalı? 10 adım

Bu adımların hepsini aynı anda uygulamanız gerekmiyor. Çocuğunuza uyanları seçin ve birkaç hafta tutarlı biçimde deneyin; karanlıkla barışmak zaman alır.

1. Gece lambasını dert etmeyin: Loş, sıcak renkli bir gece lambası ya da aralık kapıdan sızan koridor ışığı çocuğa güven verir. Işıkla uyumak kötü bir alışkanlık değil, bir destek; ışığın ne zaman kısılacağına ileride çocukla birlikte karar verebilirsiniz.
2. Uyku rutinini sabitleyin: Banyo, pijama, diş fırçalama, kitap ve iyi geceler; her akşam aynı sırayla ve aynı saatte. Ne olacağını bilen çocuk daha kolay gevşer. Kitabı akşamın sevilen parçası yapmak için çocuğa okuma sevgisi kazandırma yazımıza göz atabilirsiniz.
3. Korkuyu gündüz dinleyin: Gece yarısı uzun konuşmalar zordur. Ertesi gün sakin bir anda "Dün gece seni ne korkuttu?" diye sorun ve cevabı düzeltmeden dinleyin. Korktuğu şeyin resmini çizmesi de konuşmayı kolaylaştırabilir.
4. Birlikte oda turu yapın: Yatmadan önce ışık açıkken odayı birlikte dolaşın: dolabın içi, yatağın altı, perdenin arkası. Bakan çocuğun kendisi olsun, siz yalnızca eşlik edin.
5. El feneri oyunu oynayın: Çocuğa kendine ait küçük bir el feneri verin. Işıklar kapanınca birlikte "gölge avına" çıkın: Şu kıpırdayan gölge neyin gölgesi? Feneri tutan el onun eli olunca karanlığın kontrolü biraz ona geçer.
6. Gölge oyunları kurun: Duvarda elinizle tavşan, kuş ya da köpek gölgesi yapın, sonra sıra ona gelsin. Gölgeyi kendisi oluşturan çocuk, gölgenin ışık ve elden ibaret olduğunu oyunun içinde görür.
7. Sakinleştirici bir nesne seçin: Sevdiği bir pelüş, yumuşak bir örtü ya da sizin kokunuzu taşıyan bir tişört olabilir. "Gece nöbetçisi" ilan ettiğiniz bir oyuncak yalnız olmadığını hatırlatır. Emziği yeni bırakmış bir çocuk için böyle bir dost ayrıca değerlidir; emzik bırakma döneminde teselli bulmanın yollarını ayrı bir yazıda anlattık.
8. Ekranı erkene çekin: Yatmadan önceki saatte tablet, telefon ve televizyonu kapatın; heyecanlı ya da korkutucu sahneler içeren içerikleri akşamdan uzak tutun. Bu saati sakin oyunlara ve kitaba ayırın.
9. Cesaret cümleleri bulun: Korktuğunda kendine söyleyebileceği kısa bir cümleyi birlikte seçin: "Burası benim odam, ben güvendeyim" ya da "Annem babam yan odada." Yanına birlikte yavaşça derin nefes almayı da ekleyin.
10. Yalnız uyumaya kademeli geçin: İlk gecelerde yatağın yanında oturun, sonraki gecelerde sandalyenizi kapıya doğru yavaş yavaş uzaklaştırın. Kendi odasına geçiş için çocuğu kendi odasında uyumaya alıştırma rehberimiz adım adım yol gösterir.

Gece korkuyla uyanırsa

Sakin ve kısa olun. Işığı sonuna kadar açmadan yanına gidin, "Buradayım, korktuğunu biliyorum" deyin ve gerekirse korktuğu köşeye fenerle birlikte bakın. Uzun konuşmaları sabaha bırakın; çocuk sakinleşince kendi yatağında, sevdiği pelüşün yanında uykuya dönsün.

Yapılmaması gerekenler

1. Alay etmek: "Koca çocuk karanlıktan korkar mı?" demek ya da kardeşlerin önünde gülmek korkuyu küçültmez; çocuğa korkusunu saklaması gerektiğini düşündürür.
2. "Korkulacak bir şey yok" deyip geçmek: İyi niyetli bir cümle ama çocuğun duygusunu yok sayar. Yerine "Korktuğunu anlıyorum, gel birlikte bakalım" deyin: önce duygu, sonra kontrol.
3. Korkuyla tehdit etmek: "Uyumazsan öcü gelir" ya da "Seni karanlık odaya kaparım" gibi cümleler, şaka yollu söylense bile gece korkusunu büyütebilir.
4. Korkutucu içerik: Yaşına uygun olmayan filmler, büyüklerin izlediği diziler ve korku hikâyeleri akşam saatlerinde çocuğun yanında açılmasın.
5. Zorla yüzleştirmek: "Alışsın" diye çocuğu karanlık odada tek başına bırakmak ya da ışığı aniden kapatmak cesaret değil, daha çok korku getirebilir. Adımlar küçük ve çocuğun kontrolünde olmalı.
6. Odasını ceza yeri yapmak: "Hemen odana!" gibi cezalar, çocuğun gece yalnız kalacağı odayı hoş olmayan bir yere çevirebilir. Mola gerekiyorsa bunu evin başka bir köşesinde verin.
7. Canavarı doğrulamak: "Canavarı kovdum, artık gelmez" demek bazı çocukları rahatlatır, bazılarına ise canavarın gerçek olduğunu düşündürür. Gölgenin ya da sesin gerçek kaynağını birlikte bulmak daha sağlam bir yoldur.

Ne zaman destek almalı?

Karanlık korkusu çoğu çocukta zamanla yumuşar. Yine de aşağıdakilerden biri sürüp gidiyorsa çocuk doktorunuzla konuşun; gerekirse sizi doğru kişiye yönlendirir.

• Uyku ciddi biçimde bozulduysa: Çocuk haftalardır neredeyse her gece saatlerce uyuyamıyor ya da defalarca uyanıyorsa.
• Korku gündüze taştıysa: Gün içinde de odasına girmek istemiyor, birkaç dakika bile tek başına kalamıyorsa.
• Günlük hayatı etkiliyorsa: Yorgunluk yüzünden kreşte, okulda ya da oyunda belirgin biçimde zorlanıyorsa.
• Uykusunda bağırıyor ve sabah hatırlamıyorsa: Gözleri açık olduğu hâlde sizi fark etmiyor gibi görünen ve sabah hiçbir şey hatırlamayan bir çocuk, karanlık korkusundan farklı bir durum yaşıyor olabilir.

Görüşmeden önce birkaç gece kısa notlar almak işinize yarar: ne zaman uyudu, kaç kez uyandı, korkusunu nasıl anlattı. Bu notlar, gördüklerinizi doktora daha net anlatmanızı kolaylaştırır.

Hikâyelerle karanlığa alışmak

Çocuklar korkularını çoğu zaman bir hikâyenin içinden daha rahat konuşur. Karanlıktan korkan bir kahramanın, kıpırdayan gölgenin aslında kapının arkasındaki bornoz olduğunu keşfettiği bir hikâye, çocuğa "Ben de bakabilirim" dedirtebilir. Yatmadan önce okunan böyle hikâyeler korku hakkında konuşmayı kolaylaştırır.

Kahraman çocuğun kendisi olduğunda bu konuşma daha da kolaylaşabilir. Karanlıktan Korkmuyorum temalı karanlıktan korkan çocuk kitabımızda çocuğunuz adıyla anılır ve karakteri fotoğrafından çizilir. Çocuk korkusunu kendi sözleriyle anlatır, ışık tutarak gölgelerin ve seslerin sıradan kaynaklarını bulur, karanlık için de kendi yöntemini seçer. Kitapta çocuğu ürkütecek bir canavar ya da hayalet yok.

Sevdiği pelüşü ya da evcil hayvanınızı sipariş formundaki "Hikâyede neler olsun?" alanına yazarsanız hikâyede ona eşlik eden o olur; isterseniz anne ya da babası da kişiye özel aile kitabı seçeneğiyle kitapta yer alır. Kitabınız en geç 7 iş gününde hazırlanır ve tarafınıza ulaşır; taşınma ya da oda değişikliği gibi bir dönemden önce okumaya başlamak için en az iki hafta önceden sipariş verin.

Sık sorulan sorular

Karanlıktan korkan çocuklar için ne yapılmalı?

Önce korkuyu ciddiye alın ve dinleyin. Ardından sabit bir uyku rutini kurun, loş bir gece lambası kullanın, yatmadan önce odayı birlikte dolaşın ve el feneri ya da gölge oyunlarıyla karanlığı tanıdık hâle getirin. Alay etmekten, korkutarak uyutmaktan ve akşam saatlerinde korkutucu içerikten kaçının.

Gece lambası açık kalmalı mı?

Çocuğunuz onunla rahat uyuyorsa evet; loş ve sıcak renkli bir ışık yeterli. Gece lambası kötü bir alışkanlık değil, bir destek. Zamanla ışığı kısmayı ya da kapatmayı deneyebilirsiniz; kararı çocukla birlikte verin.

Karanlık korkusu kaç yaşında geçer?

Kesin bir yaş yok; çocuktan çocuğa değişir. Birçok çocukta okul öncesi yıllarda belirginleşir ve zamanla yumuşar, bazılarında ilkokulda da sürer. Korku uykuyu ve günlük hayatı ciddi biçimde etkiliyorsa çocuk doktorunuzla konuşun.

Çocuğum her gece bizim yatağımıza geliyor, ne yapmalı?

Önce ailece ne istediğinize karar verin. Kendi yatağında uyumasını istiyorsanız her gelişinde onu sakin ve kısa bir şekilde yatağına geri götürün, biraz yanında kalın ve odadan çıkın. Bunu her gece aynı şekilde yapmak işe yarayabilir.

Karanlık korkusu ile gece korkusu aynı şey mi?

Günlük dilde ikisi bazen aynı anlamda kullanılır ama farklı olabilirler. Karanlıktan korkan çocuk yatmadan önce ya da uyandığında korkusunu anlatabilir. Uykusunda bağıran, sizi fark etmiyor gibi görünen ve sabah hiçbir şey hatırlamayan bir çocuk ise başka bir durum yaşıyor olabilir; böyle geceler tekrarlıyorsa çocuk doktorunuza danışın.

Özetle

Karanlıktan korkan çocuk çoğu zaman büyüyen hayal gücünün bir dönemini yaşıyor. Korkuyu ciddiye alın ama büyütmeyin: dinleyin, akşamı sabit bir rutine bağlayın, loş bir ışık bırakın ve karanlığı el feneri, gölge oyunları ve oda turuyla tanıdık hâle getirin. Uyku ve günlük hayat uzun süre ciddi biçimde etkileniyorsa çocuk doktorunuza danışın.

Alaydan, tehditten ve korkutucu içerikten uzak durun; küçük adımlarla ve çocuğun kontrolünde ilerleyin. Yatmadan önce birlikte okuyacağınız bir hikâye arıyorsanız Karanlıktan Korkmuyorum temasıyla kahramanı çocuğunuz olan bir gece hikâyesi hazırlayabilirsiniz.